Srce koje misli i Dirakova jednačina

U godini u kojoj obeležava 18 godina rada Arhipelag je objavio preko trideset novih knjiga iz različitih žanrova savremene književnosti, istoriografije, političke i društvene teorije.

Beograd, 15. decembra 2025.

U godini u kojoj obeležava 18 godina rada Arhipelag je objavio preko trideset novih knjiga iz različitih žanrova savremene književnosti, kao i istoriografije, političke i društvene teorije i istorije umetnosti. Tu su i ponovljena izdanja knjiga koje su u prethodnom periodu doživele veliko interesovanje čitalaca.
U toku 2025. godine knjige i edicije u izdanju Arhipelaga dobile su osam prestižnih domaćih i nekoliko međunarodnih nagrada. Knjige autora Arhipelaga prevedene su na više od deset jezika.
Arhipelag u 2025. godini nije učestvovao na konkursu Ministarstva kulture za otkup knjiga zbog neprihvatljviih i restriktivnih uslova, kao ni na Beogradskom sajmu knjiga zbog neprihvatljivog termina Sajma i zbog neprihvatljivih uslova učešća.
U potpunosti usmeren na tržište, iako svi žanrovi koje objavljuje, uprkos svom književnom značaju, nemaju jednake tržišne šanse, Arhipelag je ostao posvećen svom poslu i interesu svojih čitalaca.
Među knjigama objavljenim u izdanju Arhipelaga u toku 2025. godine nalaze se romani Nine Savčić Istina o Mariji, Ratka Dangubića Grad bez čitalaca, Mladena Vurune Ukleti grad, Nenada Rizvanovića Brodovi nad gradom, kao i dva kratka romana modernog klasika slovačke književnosti Pavela Vilikovskog: Iščezla strast i Letimičan sneg, oba u prevodu Mihala Harpanja.
Nina Savčić u romanu Istina o Mariji pripoveda o filmskom reditelju iz Beograda koji je iznenada teško ranjen na ulici. Dok leži u bolnici, između kome i nedefinisanog stanja „zaključanosti“, osluškuje glasove oko sebe i polako sklapa istinu o sebi, porodici, životu, društvu u kome živi… Drugi ne znaju da ih on čuje, što ga pretvara u nesvakidašnjeg svedoka koji o sebi, bližnjima i svom društvu saznaje mnogo više nego u čitavom dotadašnjem životu.
Jedna kuća na Arbatu u novom romanu Ratka Dangubića Grad bez čitalaca postala je stecište neobičnih junaka u čijim se sudbinama prelama slika nekoliko epoha. Pre svega, moderne epohe u kojoj pesnici ostaju bez glasa, umetnici bez pozvanja, matematičari bez brojeva, gradovi bez čitalaca, govornici bez reči, političari bez mase. Iznenadna pojava Gosta unosi tajanstvo i dramu u taj svet koji prekrivaju sneg i depresija, slutnja novog doba i spoznaja da je staro doba okončano, intenzivno osećanje straha i jednako intenzivno osećanje uskraćenog smisla.
Detektiv Poaro Petrov, vođen intuicijom i nagonima svog posla, ukrcava se na brod na kome zatiče galeriju upečatljivih junakinja i junaka, od kojih neki prevazilaze i najsmelija očekivanja ovog detektiva. Koristeći elemente krimi romana, proze tajanstva i fanatastike, novi roman Mladena Vurune Ukleti brod vodi čitaoca ne samo na jednu neobičnu morsku pustolovinu već i u prostore između stvarnog i mogućeg, iskustvenog i intuitivnog, prošlosti i budućnosti, onoga što je sada i onoga što se samo sluti.
Roman Nenada Rizvanovića Brodovi nad gradom pokušaj je da se ispriča priča isključivo o sebi kroz priču o porodici, gradu, državi, dobu u kojem se vlastiti život odvija. Proći kroz sve te prepreke neozleđen i s rezultatom ubedljivog pobjednika u duelu s mrskim ja, znak je zrele spisateljske veštine kakvu je Rizvanović u Brodovima nad gradom suvereno demonstrirao ispisujući svojevrsnu autobiografiju o drugima.
Pavel Vilikovski je prepoznat kao jedan od najistaknutijih autora postkomunističke Srednje Evrope i kao najznačajniji slovački pisac druge polovine XX i prvih decenija XXI veka. Ovaj majstor ironije i sumnje pripada generaciji pisca koja se pojavila 60-ih godina XX veka i iz temelja promenila slovačku književnost. U inovativno oblikovanom kratkom romanu Letimičan sneg Vilikovski predstavlja, u liku junaka Čimboraske, ekscentričnog pripovedača koji podseća na junake Bohumila Hrabala. Nagrađivana i prevođena na sve evropske jezike, proza Vilikovskog u kratkom romanu Iščezla strast odlikuje se dirljivom ironijom, srednjoevropskom melanholijom, briljantnim stilom i jasnim i retko preciznim jezikom. Humor, filozofsko istraživanje, kao i digresije o ljubavi i jeziku saveznici su ovog provokativnog pripovedanja: višeslojna priča Pavela Vilikovskog uvek pokreće mnoga pitanja – nijedno od njih nema lake odgovore.
Protekla godina je još jedna godina priča u Arhipelagu. U ovoj godini objavljena je knjiga priča Ljudmile Ulicke Prvi i poslednji, kao i nove knjige priča Jelene Lengold Dirakova jednačina i Srđana V. Tešina Žan Grenije, navodni vukodlak. Iz štampe upravo izlazi novo izdanje knjige kratkih priča Mihajla Pantića Ne mogu da se setim jedne rečenice. Među 77 kratkih priča u ovoj knjizi nalazi se i 25 novih priča.
U knjigama Ljudmile Ulicke nalazi se jedna od najčudesnijih galerija likova savremene svetske književnosti. Tu sve govori punim životom i ukupnim proživljenim i neponovljivim ličnim iskustvom usred velikih epoha koje menjaju sliku sveta, kamoli pojedinačne sudbine. Tako je i u knjizi priča Prvi i poslednji (u prevodu Nede Nikolić Bobić).
Jelena Lengold u pričama iz knjige Dirakova jednačina majstorski raščarava stvarnost u kojoj živimo, stvarnost u kojoj smo živeli i stvarnost kojoj ćemo tek gledati u lice. Dvanaest priča o ljubavi i svakodnevici, o običnim i neobičnim životima, o sećanjima na svet koji je minuo, o porodici i odrastanju, o razumevanju i nerazumevanju, o iskustvu zrelog života koji polako izmiče. Priče koje osećamo kao deo svog iskustva. Likovi koje doživljavamo kao da ih znamo.
Priče iz knjige Srđana V. Tešina Žan Grenije, navodni vukodlak nastale su umetničkim preoblikovanjem prozne fikcije i nefikcionalne proze različitim tehnikama. Od lepog porodičnog života do „majke njihovih strahova“, od novih priloga za biografije do savršene formula za mršavljenje, od trudne žene kojoj se obistinjuju snovi njenog ploda do smrti popularnog dečjeg pisca, od priče o biciklistima do priče o Kazuko, od tajne istorije Minotaura do tajnog života mrtvaca, od mokrinskih priča do priča iz celog sveta. Gde je i kada sve to i još mnogo čega drugog moglo da se desi? U neuhvatljivoj, raznovrsnoj i uskomešanoj knjizi priča jednog od vodećih savremenih srpskih pripovedača i dobitnika Andrićeve nagrade.
Priče sažetosti iz knjige Mihajla Pantića Ne mogu da se setim jedne rečenice predstavljaju uhvaćene slike, situacije, ispričana sećanja ili fragmente esejističkog razumevanja urbanog splina i urbane samosvesti, rok osećajnosti i ispražnjenog sveta opsednutog entitetima kakvi su smrt, ideologija, istorija.
Tri knjige eseja i studija u izdanju Arhipelaga osvetljavaju život i literaturu dvojice pisaca i sliku jednog književno-istorijskog razdoblja.
Knjiga o Danilu Kišu predstavlja tekstove poznatih svetskih pisaca o životu i literaturi Danila Kiša pisane od početka 80-ih do naših dana. Ova knjiga je kratka istorija recepcije Kišovih knjiga u svetskoj književnosti i nesvakidašnje svedočanstvo o jednom književnom majstorstvu. Autori tekstova u ovoj knjizi koju je priredio Gojko Božović su: Josif Brodski, Nadin Gordimer, Klaudio Magris, Đerđ Konrad, Milan Kundera, Peter Esterhazi, Jozef Škvorecki, Čarls Simić, Suzan Sontag, Svetlana Bojm, Huan Gojtisolo, Horhe Semprun, Anđela Karter, Vilijam Volman, Kristijan Salmon, Havijer Serkas, Sintija Ozik, Enrike Vila-Matas…
Knjiga Katarine Roringer Vešović Prizivanje mira u buci sveta: Knjiga o Handkeu je prva studija o Handkeu na srpskom jeziku, u trenutku kada se navršava šezdeset godina od objavljivanja njegove prve knjige. Pošavši od okolnosti da „svi znaju ko je Peter Handke, ali malo ko poznaje njegovo delo“, autorka pruža panoramski pogled na celokupan opus nobelovca, na njegove glavne teme, misaone preokupacije i stvaralačke avanture. U prvom planu je Handkeov prozni opus, uključujući i eseje tematski povezane s Jugoslavijom, takođe i njegovi filmovi i crteži.
Vladan Bajčeta je u knjizi Književnost tranzicije napisao iscrpne priloge za istoriju srpske proze 1990–2020. Ova analitična i provokativna književno-kritička studija posvećena je opusima desetoro pisaca koji su generacijski i stvaralački obeležili jednu epohu: Goran Petrović, Vladan Matijević, Srđan Valjarević, Vladimir Tasić, Vladimir Arsenijević, Jelena Lengold, Igor Marojević, Veselin Marković, Vule Žurić i Zoran Ćirić. Rođeni od 1959. do 1969, ovi pisci izlaze na književnu i javnu scenu u poslednjoj deceniji XX veka. Zamišljena kao „temelj neke dolazeće istorije književnosti perioda koji decenije 1990–2020. započinju“, Bajčetina knjiga precizno i uverljivo slika opuse u nastajanju, pisce u neprestanoj promeni, iskustva i senzibilitet novih književnih generacija, a pre svega važne knjige srpske književnosti koje su nastale u doba tranzicije.
U knjizi Pesme prve i poslednje pomoći nalaze se prepevi i tumačenja nekih od najlegendarnijih i najlepših pesama pisanih na engleskom jeziku: od Šekspira do Kiplinga i Hemingveja, od Lonfeloua i Emili Dikinson do Tolkina i Bukovskog, od Maksa Ermana i Ele Viler Vilkoks do Lengstona Hjuza i Dereka Volkota, od Meri Elizabet Fraj do Roberta Frosta i Čarlsa Simića, od Vilijama Ernsta Henlija i Suzan Kulidž do Dilana Tomasa, od Edgara Alberta Gesta i Pola Lorensa Danbara do Adrijana Mičela, od Roberta Vilijama Servisa do Džeka Gilberta i mnogih drugih. Dušan Vojnović, prevodilac i priređivač ove knjige, predstavlja srpskim čitaocima neprevaziđene stihove nade i ohrabrenja.
Čitalac u novoj knjizi Nenada Jovanovića Pljusak okom zemljodelca prepoznaje ukrštaj lepog i strašnog i sve više pledira za lepo.
Zajedno s knjigama Prazna gnezda i Povratak u katakombe, knjiga Radoslava Milenkovića Sidro u paučini oblikuje nesvakidašnju trilogiju jakih osećanja koja u savezu s poezijom traže odgovore na osnovna pitanja života.
Trebinjski zapis Ratka Dangubića je mnogoglasna pesnička povest o prostoru u kome su ukršteni Mediteran i kopneno zaleđe, istorija i stvarnost, iskustvo života i metafizika trajanja.
Nagrađivan i prevođen, veliki izraelski pesnik Amir Or je jedan od najizrazitijih glasova savremenog pesništva. Pesme u knjizi Dete (u prevodu Vide Ognjenović) pokazuju zašto je to tako.

Osim godina priče, ovo je i godina istoriografije u Arhipelagu. Istorija na kraju uvek postane priča.
Raspon istoriografskih knjiga u izdanju Arhipelaga je vrlo veliki: od nacionalne istorije do istorije međunarodnih odnosa, od istorije jedne privredne oblasti do istorije modernizacije, od istorije društvenih procesa do političke istorije.
Knjiga Aleksandra M. Savića Između ujedinjene Evrope i usamljene Rusije. Кneževina Srbija i Osmansko carstvo (1839–1858) je prva naučna monografija i celovita istorija Kneževine Srbije između pada kneza Miloša Obrenovića s vlasti i pada kneza Aleksandra Karađorđevića s vlasti i povratka kneza Miloša na presto Srbije. Razapeta između dve dinastije i političkih težnji koje one simbolizuju, Kneževina Srbija je razapeta i između Istoka i Zapada, između osmanskog sizerenstva i ruskog pokroviteljstva, između usamljene Rusije i ujedinjene Evrope, između unutrašnjih sukoba i nacionalnih težnji. Kapitalna knjiga o Srbiji u vrtlogu suprotstavljenih interesa i na nemirnoj granici, o svakodnevnom i društvenom životu u Kneževini.
Milan Igrutinović u knjizi Jugoslovensko-američki ekonomski odnosi 1945-1971. kroz povest ekonomskih odnosa Jugoslavije i SAD u prvim decenijama posle drugog svetkog rata oblikuje važno svedočanstvo o spoju ekonomije i politike, kao i o njihovim uzajamnim i povratnim vezama u dinamičnom okruženju Hladnog rata. između 1945. i 1971. Polazeći od istorijskog i političkog konteksta, obeleženog situacijom posle Drugog svetskog rata, blokovskom podelom sveta, Hladnim ratom, sukobom Jugoslavije i SSSR, studija se usredsređuje na programe ekonomske pomoći koje je Jugoslavija primala od početka 50-ih.
Knjiga Ilije Kukobata Jugoslovenski vazdušni saobraćaj 1945-1992. je istorija vazdušnog saobraćaja u Jugoslaviji od kraja Drugog svetskog rata do raspada zemlje i novog ciklusa balkanskih ratova. Prikazujući razvoj jugoslovenskog vazdušnog saobraćaja, ova studija pokazuje istoriju jedne zemlje, njenih ekonomskih, društvenih i političkih mogućnosti i ograničenja, uzleta i padova. Knjiga govori o uzbudljivoj epohi od obnove vazdušnog saobraćaja posle Drugog svetskog rata, preko postepene modernizacije flote i osvajanja novih tržišta i destinacija, do vrhunca jugoslovenskog vazdušnog saobraćaja koji će se okončati u vrtlogu raspada države.
Knjiga Bojana Dimitrijevića i Luke Filipovića Anarholiberalizam: Služba i ideologija: 1967–1985. je provokativno istoriografsko istraživanje političke i društvene stvarnosti druge Jugoslavije od polovine 60-ih do druge polovine 80-ih. Knjiga rekonstruiše praćenje i progon nekih od najpoznatijih pisaca, intelektualca i univerzitetskih profesora druge Jugoslavije. Junaci ove knjige su Milovan Đilas, Dobrica Ćosić, Ljubomir Tadić, Mihailo Marković, Dragoljub Mićunović, Mihajlo Mihajlov, Srđa Popović, Veljko Korać, Svetozar Stojanović, Mihailo Đurić, Borislav Mihajlović Mihiz, Duško Radović, Stevan Raičković, Momo Kapor, Brana Crnčević, Miodrag Pavlović, Nikola Rot, Predrag Palavestra, Zagorka Golubović, Zoran Đinđić, Vojislav Koštunica, Kosta Čavoški, Ivan Janković, Biljana Jovanović, Vesna Pešić, Stojan Cerović, Boris Tadić, Dušan Pirjevec, Taras Kermauner, Rudi Supek, Milan Kangrga, Gajo Petrović, Danko Grlić, Vlada Mijanović, Andrija Gams, kao i desetine drugih učesnika intelektualnog života. Prvi put se u ovoj knjizi objavljuju obimni izveštaji Službe državne bezbednosti koje su autori pronašli u arhivskim fondovima Državnog arhiva Srbije i Hrvatskog državnog arhiva.
Uzbudljivi eseji izraelskog pisca Davida Grosmana, dobitnika Nagrade Međunarodni Buker, vode nas u knjizi Srce koje misli kroz kataklizmu 7. oktobra i onoga što je usledilo na Bliskom istoku. Glas Davida Grosmana odavno znamo po nepomućenoj moralnoj čvrstini i analitičkoj preciznosti: još od kasnih osamdesetih i Žutog vetra, njegovog klasičnog dela o hitnosti rešenja „dve države“ i ceni koju plaćaju i okupator i okupirani, on kritikuje vladu svoje zemlje i zalaže se za uspostavljanje trajnog mira. Nakon 7. oktobra 2023. godine, Grosman se odlučio da sebi i svom društvu ponovo postavi teška i neophodna pitanja.
Knjiga Miodraga Jovanovića Zapisi iz pravno-političkog podzemlja je upečatljiva politička kritika, osnažena pravnim raspravama angažovanog intelektualca i profesora Pravnog fakulteta u Beogradu. Pozivajući na kritičku raspravu o važnim pitanjima i to u trenutku dok su ona aktuelna, knjiga Zapisi iz pravno-političkog podzemlja posebno insistira na pitanjima: Zašto ljudi ne smeju da budu crvi, zašto institucije ne smeju da postane ljušture bez sadržaja, zašto vlast mora da bude smenjiva i odgovorna, a ne lična i nekontrolisana? Zašto nam je politika potrebna i kakva nam je politika potrebna?
Australijski profesor Aleksandar Pavković u knjizi Ogledi o otcepljenju pokušava da odgovori na pitanje: Zašto se neke teritorije otcepljuju od države čiji su deo? Šta o tome kaže međunarodno pravo i politička teorija? Da li postoje specifični slučajevi otcepljenja u novijoj političkoj istoriji? Pavković se usredsređuje na konkretne primere: Abhazija i Srpska Krajina, Crna Gora i Katalonija, Kosovo i Čečenija. U ovoj knjizi pitanje otcepljenja se posmatra u nekoliko različitih istorijskih epoha: od otcepljenje kao instrumenta nacionalnog oslobođenja na Balkanu u toku poslednja dva veka, preko otcepljenja u bivšoj Jugoslaviji, do otcepljenje putem vojne intervencije SAD i Rusije.
Neobična knjiga Ljubomira Erića i Bogdana Nikitovića Zbirka crteža predstavlja veliku retrospektivu srpskog i jugoslovenskog crteža druge polovine XX veka i našeg vremena.
U ovoj likovnoj monografiji predstavljen je reprezentativan izbor crteža Leonida Šejke, Uroša Toškovića, Vladimira Veličkovića, Dada Đurića, Ljube Popovića, Safeta Zeca, Radomira Reljića, Jože Ciuhe, Mladena Srbinovića, Petra Omčikusa, Mrđana Bajića, Selmana Trtovca, Veljka Valjarevića, Aleksandra Rafajlovića, Zdravka Joksimovića, Srđana Markovića Đileta, Perice Donkova, Đorđa Ivačkovića, Mira Glavurtića, Halila Tikveše, Ilije Šoškića, Radomira Damnjanovića Damnjana, Todora Stevanovića, Smaila Karaila, Đorđija Crnčevića, Slobodana Milivojevića Ere, Gordana Nikolića, Milije Belića i niza drugih velikih umetnika crteža, ostvarenih i u drugim likovnim žanrovima.
Nove knjige Arhipelaga su već u štampi, a nove susrete sa čitaocima u Beogradu i drugim gradovima Arhipelag će organizovati do kraja decembra.